Projekty konstytucji

Instytut Liberalno-Konserwatywny
Lublin 1994
Wydanie polskie drugie
ISBN 83-902282-6-2

Autor: Stanisław Michalkiewicz

ROZDZIAŁ I
ZASADY KARDYNALNE

Art. 1

Polska jest Rzecząpospolitą.

Art. 2
Władza w Rzeczypospolitej należy do narodu.
Naród stanowią obywatele Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 3
Naród sprawuje władzę poprzez przedstawicieli.
Władzę ustawodawczą w Rzeczypospolitej Polskiej sprawuje Sejm i Senat, władzę wykonawczą — Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, władzę sądowniczą — Sąd Najwyższy i sądy powszechne.

Art. 4
Rzeczpospolita Polska strzeże suwerenności narodu, niepodległości i całości państwa, chroni przyrodzone człowiekowi prawa i gwarantuje wolności obywatelskie.
Zakres tych gwarancji określają ustawy.

Art. 5
Życie, wolność i własność wszystkich na obszarze Rzeczypospolitej jest przedmiotem szczególnej ochrony prawa.
W czasie pokoju kara śmierci może być wymierzona za zabójstwo z winy umyślnej.
Pozbawienie człowieka wolności może nastąpić wyłącznie w związku z popełnieniem przezeń czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę i na podstawie orzeczenia sądu, chyba że został schwytany na gorącym uczynku.
Pozbawienie albo ograniczenie własności może nastąpić wyłącznie na podstawie lub w wykonaniu orzeczenia sądu w związku z popełnieniem przez właściciela czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę lub niewykonaniem zobowiązania umownego, albo wynikającego z ustawy.

Art. 6
Wszystkie organy państwowe i samorządowe działają na podstawie przepisów prawa.
Każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej mu przez organ państwowy lub samorządowy wskutek czynności urzędowej sprzecznej z prawem.

Art. 7
Obywatele Rzeczypospolitej Polskiej są równi wobec prawa bez względu na narodowość, rasę, wyznanie, płeć, poglądy polityczne i wszelkie inne poglądy.
Małoletni do lat 18 pozostają pod władzą rodzicielską lub opiekuńczą. Odjęcie rodzicom władzy rodzicielskiej lub jej ograniczenie może nastąpić tylko w drodze orzeczenia sądowego, z powodu popełnienia na szkodę małoletniego czynu zabronionego pod groźbą kary.
Uchylanie się od obowiązków wynikających z władzy rodzicielskiej podlega karze.

Art. 8
Kościoły rządzą się własnymi prawami. Wszyscy mieszkańcy Rzeczypospolitej Polskiej mogą wykonywać przepisy swej religii oraz sprawować przewidziane w niej obrzędy zarówno prywatnie, jak i publicznie, o ile nie stanowią one czynów zabronionych pod groźbą kary przez ustawę, nie sprzeciwiają się porządkowi publicznemu ani obyczajności publicznej.
Nikt nie może być zmuszony do udziału w czynnościach lub obrzędach religijnych, chyba że pozostaje pod władzą rodzicielską lub opiekuńczą.
Dni świąteczne określa ustawa.

Art. 9
Nikt nie może, wbrew stronom, podważyć umowy, ani zmienić jej treści, chyba że stanowi ona czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę, wynika z takiego czynu, albo ma go na celu.
Ustanawianie monopoli jest zakazane.

Art. 10

Za wyjątkiem stanu wojennego lub stanu wyjątkowego siły zbrojne mogą być użyte tylko na plecenie władz cywilnych w wypadkach przewidzianych ustawami, do uśmierzania rozruchów lub przymusowego wykonania przepisów prawa.

Art. 11
Nie może być wprowadzona cenzura ani system koncesyjny na wydawanie i rozpowszechnianie druków, audycji radiowych i telewizyjnych.
Sposób emisji audycji radiowych i telewizyjnych określa ustawa.
ROZDZIAŁ II ?
WŁADZA USTAWODAWCZA
CZĘŚĆ I
SEJM

Art. 12
Sejm składa się ze 120 posłów wybranych na cztery lata w głosowaniu powszechnym, bezpośrednim, równym i tajnym.
Prawo wybierania posłów ma każdy obywatel polski, który w dniu wyborów ukończył 21 lat, korzysta z pełni praw cywilnych i zamieszkuje w okręgu wyborczym w dniu wyborów.
Prawo wybieralności ma każdy obywatel polski, mający prawo wybierania do Sejmu.

Art. 13

Nie można łączyć mandatu poselskiego z urzędem Prezydenta Rzeczypospolitej, ministra, wiceministra i sekretarza stanu, wojewody i sędziego. Poseł obejmujący płatną służbę w administracji państwowej lub stanowisko sędziego traci mandat.

Art. 14

Ważność wyborów stwierdza Sąd Najwyższy.

Art. 15

Poseł nie może być zatrzymany ani pociągnięty do odpowiedzialności za swoją działalność w Sejmie, jak i poza Sejmem w czasie trwania mandatu, bez zezwolenia Sejmu. W przypadku schwytania posła na gorącym uczynku, sąd ma obowiązek niezwłocznie powiadomienia o tym Marszałka Sejmu, dla uzyskania zezwolenia Sejmu na aresztowanie i dalsze postępowanie karne. Na żądanie Marszałka Sejmu zatrzymany poseł powinien być niezwłocznie uwolniony.

Art. 16

Poseł nie może na swoje ani na obce imię kupować ani dzierżawić mienia państwowego, ani przyjmować zamówień rządowych na dostawy lub roboty. W razie stwierdzenia orzeczeniem Sądu Najwyższego naruszenia niniejszego artykułu, poseł traci mandat.

Art. 17

Posłowie otrzymują diety określone regulaminem Sejmu.

Art. 18

Kadencja Sejmu rozpoczyna się w dniu pierwszego posiedzenia i trwa do czasu zebrania się posłów na pierwszym posiedzeniu następnej kadencji.

Art. 19
Pierwsze posiedzenie Sejmu zwołuje Prezydent Rzeczypospolitej najpóźniej 30 dnia od zakończenia wyborów. Sejm wybiera ze swego grona Marszałka i wicemarszałków, którzy składają ślubowanie na ręce Prezydenta. Posłowie składają ślubowanie na ręce Marszałka Sejmu.
Pozostałe posiedzenia Sejmu zwołuje Marszałek. Musi uczynić to w przeciągu dwóch tygodni na żądanie co najmniej jednej czwartej posłów.

Art. 20
Obrady Sejmu są jawne. Sejm może uchwalić tajność obrad, jeżeli wymaga tego dobro państwa.
Porządek prac Sejmu, rodzaj i liczbę komisji określa regulamin uchwalony przez Sejm.

Art. 21
Ustawa uchwalona przez Sejm zaskuje moc obowiązującą w czasie przez nią samą określonym, nie wcześniej jednak niż po podpisaniu jej przez Prezydenta i ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.
Ustawa zmieniająca system podatkowy, wprowadzająca opłaty publiczne, albo nakładająca inne, powszechnie obowiązujące obciążenia finansowe, wchodzi w życie najwcześniej po czterech latach od jej uchwalenia.
Ratyfikacja i wypowiedzenie umowy międzynarodowej następuje w drodze ustawy.

Art. 22

Zaciągnięcie pożyczki państwowej albo udzielenie gwarancji finansowej przez państwo może nastąpić tylko w drodze ustawy.

Art. 23
Ustawa ustala corocznie budżet państwa.
Prezydent przedstawia corocznie Zgromadzeniu Narodowemu sprawozdanie z wykonania budżetu za rok poprzedni.
Wniosek w przedmiocie udzielenia Prezydentowi absolutorium przedstawia Zgromadzeniu Nrodowemu Najwyższa Izba Kontroli.

Art. 24
Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom i Senatowi.
Prezydentowi przysługuje prawo inicjatywy ustawodawczej wyłącznie w odniesieniu do ustawy budżetowej.
CZĘŚĆ II
SENAT

Art. 25
Senat składa się z 49 senatorów i jest wybierany na okres kadencji Sejmu.
Prawo wybierania senatorów mają obywatele polscy, piastujący w dniu wyborów do Senatu funkcje publiczne z wyboru.
Prawo wybieralności do Senatu ma każdy obywatel polski, mający prawo wybierania do Sejmu.
Art. 12 ust. 4, art. 13, 16, 17 i 18 stosuje się odpowiednio.

Art. 26

Ważność wyborów stwierdza Sąd Najwyższy.

Art. 27
Kadencja Senatu rozpoczyna się w dniu pierwszego posiedzenia i trwa do czasu zebrania się senatorów na pierwsze posiedzenie następnej kadencji.
Artykuły 19 i 20 stosuje się odpowiednio.

Art. 28

Sejm i Senat tworzą Zgromadzenie Narodowe.
CZĘŚĆ III
USTAWODAWSTWO

Art. 29
Uchwaloną ustawę Sejm niezwłocznie przekazuje Senatowi, który w terminie 30 dni podejmuje uchwałę w sprawie jej zatwierdzenia. Po zatwierdzeniu ustawy Senat przekazuje ją niezwłocznie Prezydentowi.
Jeśli Senat w terminie 30 dni nie podejmie uchwały o której mowa w ust. 1, Sejm przekazuje uchwaloną ustawę Prezydentowi.
W razie odmowy zatwierdzenia ustawy Senat przekazuje ją niezwłocznie Sejmowi. Jeśli Sejm nie odrzuci poprawek Senatu, przekazuje ustawę Prezydentowi.
Do odrzucenia poprawek Senatu niezbędna jest większość dwóch trzecich głosów obecnych posłów. W razie odrzucenia poprawek Senatu Sejm przekazuje ustawę Prezydentowi.

Art. 30
Prezydent podpisuje ustawę w terminie 14 dni od przekazania mu jej przez Sejm lub Senat. Ustawa wchodzi w życie najwcześniej z dniem ogłoszenia jej w Dzienniku Ustaw.
W razie odmowy podpisania ustawy w terminie wskazanym w ust. 1, Prezydent przekazuje ją niezwłocznie Sejmowi z uzasadnieniem odmowy.
W razie odrzucenia veta Prezydent niezwłocznie podpisuje i ogłasza ustawę, jeśli została ona potwierdzona większością głosów Zgromadzenia Narodowego, w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów i senatorów.
ROZDZIAŁ III ?
PREZYDENT

Art. 31
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej wybierany jest na okres lat pięciu w głosowaniu powszechnym, równym, bezpośrednim i tajnym.
Na prezydenta może być wybrany obywatel polski, który ukończył 35 lat i korzysta z pełni praw wyborczych do Sejmu.
Kadencja Prezydenta liczy się od dnia objęcia przez niego urzędu.
Wybory Prezydenta zarządza Marszałek Sejmu nie wcześniej niż na trzy miesiące przed upływem kadencji urzędującego Prezydenta, a w raie opróżnienia urzędu Prezydenta — nie później niż w czternastym dniu po opróżnieniu urzędu, wyznaczając datę wyborów w przeciągu dwóch miesięcy od dnia zarządzenia wyborów.

Art. 32

Ważność wyboru Prezydenta stwierdza Sąd Najwyższy.

Art. 33
Marszałek Sejmu zwołuje Zgromadzenie Narodowe w celu:
przyjęcia przysięgi od nowo wybranego Prezydenta,
uznania niezdolności Prezydenta do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia,
rozpatrzenia sprawozdania Prezydenta z wykonania budżetu i przyjęcia uchwały w przedmiocie absolutorium,
rozpatrzenia sprawy postawienia Prezydenta w stan oskarżenia przed Sądem Najwyższym,
rozpatrzenia veta Prezydenta,
powołania lub odwołania Prezesa Najwyższej Izby Kontroli,
Obradom Zgromadzenia Narodowego przewodniczy Marszałek Sejmu.

Art. 34

Nowo wybrany Prezydent obejmuje urząd po złożeniu wobec Zgromadzenia Narodowego przysięgi treści następującej:

Obejmując urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej przysięgam Narodowi Polskiemu, że postanowieniom Konstytucji wierności dochowam, wszelkie niebezpieczeństwa od państwa będę czujnie odwracał, a troskę o jego dobro za naczelny poczytywał sobie obowiązek.

Art. 35
Prezydent sprawuje władzę wykonawczą w Rzeczypospolitej Polskiej.
Prezydent powołuje i odwołuje ministrów i wojewodów.
Prezydent odwoła ministra również w razie wyrażenia mu votum nieufności przez Sejm.
Votum nieufności wobec ministra Spraw Zagranicznych, ministra Obrony lub ministra Spraw Wewnętrznych wymaga większości dwóch trzecich głosów co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

Art. 36
Prezydent wydaje rozporządzenia wykonawcze z upoważnienia ustawy.
Rozporządzenie Prezydenta wchodzi w życie po podpisaniu go przez właściwego ministra najwcześniej w dniu ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Art. 37
Jeśli w terminie trzech miesięcy od wniesienia przez Prezydenta projektu ustawy budżetowej do Sejmu nie zostanie mu ona przekazana w trybie przewidzianym w art. 29, Prezydent może rozwiązać Sejm i Senat.
W razie rozwiązania Sejmu i Senatu Prezydent rozpisuje wybory najpóźniej w sześć miesięcy od tej daty.
W okresie między rozwiązaniem Sejmu i Senatu a pierwszym posiedzeniem nowo wybranych Izb, Prezydent wydaje dekrety z mocą ustawy.
Dekrety nie mogą dotyczyć:
zmiany Konstytucji,
ordynacji wyborczej,
zmiany systemu podatkowego, wprowadzenia opłat publicznych, ani nałożenia innych, powszechnie obowiązujących obciążeń finansowych.
W okresie, o którym mowa w ust. 3, Prezydent nie może również zaciągać w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej zobowiązań międzynarodowych obciążających finanse państwa.

Art. 38
Urząd ministra tworzy się w drodze ustawy.
Ministrowie na podstawie ustaw i w celu ich wykonania wydają zarządzenia. Prezydent może uchylić zarządzenie wydane przez ministra.
Wojewoda jest organem administracji państwowej i przedstawicielem Prezydenta w województwie.

Art. 39
Prezydent może wprowadzić stan wojenny na części lub całym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeśli wymaga tego zewnętrzne zagrożenie bezpieczeństwa państwa. Z tego samego powodu Prezydent może ogłosić częściową lub powszechną mobilizację.
Prezydent może wprowadzić na czas oznaczony, nie dłuższy niż trzy miesiące, stan wyjątkowy na części lub na całości terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w razie rozruchów wewnętrznych lub rozległych knowań o charakterze zdrady stanu, a także w razie klęski żywiołowej. Przedłużenie stanu wyjątkowego ponad trzy miesiące może nastąpić tylko raz, na mocy uchwały Zgromadzenia Narodowego.
Ograniczenie stosowania art. 5 i art. 9 w stanie wojennym i w stanie wyjątkowym oraz tryb wprowadzania stanu wojennego i stanu wyjątkowego określają ustawy.
W okresie stanu wojennego i stanu wyjątkowego art. 37 nie ma zastosowania. W stanie wojennym nie ma zastosowania art. 21 ust.

Art. 40
Prezydent za naruszenie konstytucji lub ustaw, a w szczególności w razie odmowy udzielenia mu absolutorium oraz za przestępstwo może być postawiony w stan oskarżenia przed Sądem Najwyższym.
Postawienie Prezydenta w stan oskarżenia przed Sądem Najwyższym może nastąpić uchwałą Zgromadzenia Narodowego, podjętą większością co najmniej dwóch trzecich głosów ustawowej liczby członków Zgromadzenia. Z chwilą postawienia w stan oskarżenia Prezydent tymczasowo nie może sprawować urzędu.

Art. 41
Opróżnienie urzędu Prezydnta przed upływem kadencji następuje wskutek:
śmierci,
zrzeczenia się urzędu,
uznania przez Zgromadzenie Narodowe trwałej niezdolności do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia uchwałą podjętą większością co najmniej dwóch trzecich głosów ustawowej liczby członków Zgromadzenia,
złożenia z urzędu orzeczeniem Sądu Najwyższego.
W razie, gdy urząd Prezydenta jest opróżniony, do czasu objęcia urzędu przez nowego Prezydenta, a także gdy Prezydent tymczasowo nie może sprawować urzędu, zastępuje go Marszałek Sejmu; Marszałek Sejmu zastępuje Prezydenta również po upływie kadencji Sejmu.
ROZDZIAŁ IV ?
WŁADZA SĄDOWNICZA
CZĘŚĆ I
POSTANOWIENIA OGÓLNE

Art. 42

Nikt nie może być pozbawiony sądu. Żadna ustawa nie może zamykać drogi sądowej dla dochodzenia krzywdy i straty. Nikt nie może być pozbawiony prawa do ochrony.

Art. 43

Sądy wymierzają sprawiedliwość w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 44

Organizację, właściwość i sposób działania wszelkich sądów określają ustawy.

Art. 45
Sędziowie są w sprawowaniu swego urzędu niezawiśli.
Orzeczenia sądowe nie mogą być zmienione ani przez władzę ustawodawczą, ani przez wykonawczą.
Prawo darowania lub złagodzenia kary przysługuje wyłącznie Prezydentowi Rzeczypospolitej.
Prezydent nie może korzystać z tego prawa w stosunku do ministrów zasądzonych w związku z pełnieniem przez nich urzędu.
Amnestia może być ogłoszona tylko w drodze ustawy.

Art. 46
Sędzia może być złożony z urzędu, zawieszony w urzędowaniu, przeniesiony na inne miejsce lub w stan spoczynku wbrew swej woli wyłącznie na mocy orzeczenia sądowego i tylko w wypadkach przewidzianych w ustawie.
Sędzia nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej, ani pozbawiony wolności bez uprzedniej zgody wskazanego przez ustawę sądu, chyba że został schwytany na gorącym uczynku.

Art. 47

Rozprawy przed wszystkimi sądami odbywają się jawnie, chyba że ustawa przewiduje wyłączenie jawności.
CZĘŚĆ II
SĄD NAJWYŻSZY

Art. 48
Sędziów Sądu Najwyższego powołuje Senat spośród kandydatów przedstawionych przez Marszałka Sejmu oraz kandydatów przedstawionych przez Prezydenta. Kandydatów do przedstawienia rekomenduje Marszałkowi Sejmu i Prezydentowi Krajowa Rada Sądownictwa.
Uchwała powołująca sędziego Sądu Najwyższego zapada większością co najmniej czterech siódmych głosów ustawowej liczby senatorów.
Uprawnienia, skład i sposób działania Krajowej Rady Sądownictwa określi ustawa.
Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego jest powoływany spośród sędziów Sądu Najwyższego oraz odwoływany przez Senat na wniosek Marszałka Sejmu w porozumieniu z Prezydentem. Prezesów Sądu Najwyższego powołuje i odwołuje Senaz na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego. Ust. 2 stosuje się odpowiednio.

Art. 49
Sąd Najwyższy:
orzeka o zgodności ustaw i dekretów Prezydenta z mocą ustawy z Konstytucją oraz zgodności rozporządzeń Prezydenta i zarządzeń ministrów z Konstytucją i ustawami,
rozpatruje sprawy przeciwko Prezydentowi, wniesione w trybie przewidzianym w art. 40,
orzeka w sprawach sywilnych i karnych.
Postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1 lit. a wszczyna się na wniosek posła, senatora oraz Prezydenta. Prezydent może złożyć wniosek o wszczęcie postępowania przed podpisaniem ustawy.
CZĘŚĆ III
SĄDY POWSZECHNE

Art. 50

Sędziowie powoływani są przez Prezydenta na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa.

Art. 51
Sędziowie sądów powszechnych podlegają jedynie ustawom.
Na wniosek obywatela sąd może wstrzymać wykonanie decyzji organu administracyjnego do czasu wydania orzeczenia co do jej zgodności z prawem.
Wniosek powinien być sporządzony przez adwokata.
CZĘŚĆ IV
PROKURATURA

Art. 52
Prokuratura czuwa nad ściganiem przestępstw.
Prokuratura podlega ministrowi Sprawiedliwości, który sprawuje funkcję Prokuratora Generalnego.
Sposób powoływania i odwoływania prokuratorów oraz zasady organizacji i postępowania organów prokuratury określa ustawa.
ROZDZIAŁ V ?
SAMORZĄD TERYTORIALNY

Art. 53
Jednostką samorządu terytorialnego jest gmina.
Gmina posiada osobowość prawną i wykonuje zadania w imieniu własnym, na zasadach określonych przez ustawy.
W zakresie przewidzianym przez ustawy gmina wykonuje zadania administracja państwowej.

Art. 54
Organem stanowiącym gminy jest rada wybierana przez mieszkańców gminy. Zasady i tryb wybierania określa ustawa.
Rada wybiera organy wykonawcze gminy.
ROZDZIAŁ VI ?
NAJWYŻSZA IZBA KONTROLI

Art. 55
Najwyższa Izba Kontroli powołana jest do kontroli działalności finansowej i organizacyjno-administracyjnej organów administracji państwowej. Szczegółowy zakres działania oraz organizację Najwyższej Izby Kontroli określa ustawa.
Najwyższa Izba Kontroli podlega Sejmowi i Senatowi.
Prezesa Najwyższej Izby Kontroli powołuje i odwołuje Zgromadzenia Narodowe uchwałą podjętą większością co najmniej dwóch trzecich głosów obecnych na członków Zgrmadzenia Narodowego, na wniosek Marszałka Sejmu.
Prezes Najwyższej Izby Kontroli przedstawia corocznie Sejmowi i Senatowi sprawozdania ze swej działalności.
ROZDZIAŁ VII ?
GODŁO, BARWY, HYMN I STOLICA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Art. 56
Godłem Rzeczypospolitej Polskiej jest wizerunek orła białego w koronie w czerwonym polu.
Barwami Rzeczypospolitej Polskiej są kolory biały i czerwony.
Hymnem Rzeczypospolitej Polskiej jest Mazurek Dąbrowskiego.

Art. 57

Godło, barwy i hymn Rzeczypospolitej Polskiej podlegają ochronie.

Art. 58

Stolicą Rzeczypospolitej Polskiej jest Warszawa.
ROZDZIAŁ VIII ?
ZMIANA KONSTYTUCJI

Art. 59

Zmiana Konstytucji może nastąpić tylko w drodze ustawy, uchwalonej przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej większością co najmniej dwóch trzecich głosów, w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

Dodaj komentarz