Konstytucja Królestwa Kongresowego 1815

Konstytucja Królestwa Polskiego (zwanego Kongresowym) została nadana 27 listopada 1815 roku przez cara Aleksandra I. Królestwo Polskie powstało na mocy postanowień Kongresu Wiedeńskiego z ziem dawnego Księstwa Warszawskiego (pomniejszonego o Wielkopolskę, która wróciła do Prus, i Kraków, który stał się wolnym miastem).

Geneza

Car Aleksander I, pod wpływem swojego polskiego doradcy księcia Adama Jerzego Czartoryskiego, zdecydował się nadać Królestwu Polskiemu jedną z najbardziej liberalnych konstytucji w ówczesnej Europie. Był to element polityki cara, który aspirował do roli liberalnego monarchy — paradoksalnie Królestwo Polskie miało więcej swobód politycznych niż sama Rosja.

Kluczowe postanowienia

Unia personalna z Rosją — car rosyjski był jednocześnie królem polskim. Dwuizbowy Sejm z prawem inicjatywy ustawodawczej. Niezawisłe sądownictwo. Wolność wyznania, z dominacją katolicyzmu. Wolność prasy i wolność osobista. Język polski jako język urzędowy. Własna armia (pod dowództwem brata cara, wielkiego księcia Konstantego). Własna administracja, budżet i system oświaty. Namiestnik (wicekról) jako przedstawiciel króla w Warszawie.

Łamanie konstytucji i upadek

W praktyce car i jego przedstawiciele systematycznie łamali konstytucję. Wprowadzono cenzurę wbrew gwarancji wolności prasy. Wielki książę Konstanty terroryzował armię i społeczeństwo. Sejm zwoływano coraz rzadziej. Tajna policja inwigilowała opozycję. Narastające niezadowolenie doprowadziło do wybuchu Powstania Listopadowego w 1830 roku. Po jego klęsce car Mikołaj I odebrał Królestwu konstytucję i zastąpił ją Statutem Organicznym z 1832 roku, który radykalnie ograniczył autonomię.