Konstytucja Marcowa 1921

Konstytucja z 17 marca 1921 roku — zwana Konstytucją Marcową — była pierwszą pełną konstytucją odrodzonej po 123 latach zaborów Rzeczypospolitej Polskiej. Uchwalona przez Sejm Ustawodawczy, ustanowiła demokratyczny, parlamentarny system rządów.

Geneza

Polska odzyskała niepodległość w listopadzie 1918 roku, ale przez pierwsze lata funkcjonowała na podstawie prowizorycznych aktów prawnych. Naczelnik Państwa Józef Piłsudski sprawował władzę tymczasowo, a Sejm Ustawodawczy wybrany w styczniu 1919 roku miał za zadanie uchwalić konstytucję. Prace trwały ponad dwa lata — główny spór toczył się między zwolennikami silnej władzy prezydenckiej a zwolennikami systemu parlamentarnego. Zwyciężyli ci drudzy, wzorując się na konstytucji III Republiki Francuskiej.

Kluczowe postanowienia

Republika z trójpodziałem władzy. Dwuizbowy parlament (Sejm i Senat) — silna pozycja Sejmu, dominującego nad prezydentem i rządem. Prezydent wybierany przez Zgromadzenie Narodowe (Sejm + Senat) na 7 lat — słaba pozycja, głównie reprezentacyjna. Rząd odpowiedzialny przed Sejmem (wotum nieufności). Szeroki katalog praw obywatelskich: równość wobec prawa, wolność wyznania, wolność słowa i prasy, nietykalność osobista, prawo własności. Powszechne prawo wyborcze (także dla kobiet — Polska była jednym z pierwszych krajów w Europie, które przyznały kobietom prawa wyborcze). Samorząd terytorialny. Obowiązkowa bezpłatna szkoła powszechna.

Ocena i upadek

Konstytucja Marcowa stworzyła demokratyczne ramy dla młodego państwa, ale system parlamentarny bez stabilnych partii politycznych prowadził do chronicznej niestabilności rządów — w latach 1918-1926 Polska miała 14 rządów. Chaos parlamentarny stał się pretekstem dla zamachu majowego Józefa Piłsudskiego w maju 1926 roku. Po zamachu konstytucja formalnie obowiązywała, ale nowelizacja sierpniowa z 1926 roku wzmocniła władzę prezydenta. Ostatecznie Konstytucja Marcowa została zastąpiona Konstytucją Kwietniową w 1935 roku.