Projekty i nowelizacje

Nowelizacje Konstytucji RP

Konstytucja z 1997 roku była dotychczas nowelizowana trzykrotnie — co świadczy o jej stabilności, ale też o trudności procedury zmiany (wymaga większości 2/3 głosów w Sejmie, bezwzględnej większości w Senacie i podpisu Prezydenta, a w przypadku rozdziałów I, II i XII — również referendum).

Nowelizacja z 2006 roku (art. 55) — umożliwiła wydanie obywatela polskiego innemu państwu na podstawie Europejskiego Nakazu Aresztowania (ENA). Przed zmianą Konstytucja bezwzględnie zabraniała ekstradycji obywateli polskich. Zmiana była wymuszona przez prawo Unii Europejskiej i orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego.

Nowelizacja z 2009 roku (art. 99) — wprowadził zakaz wybieralności do Sejmu i Senatu dla osób skazanych prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Celem było wykluczenie osób karanych z parlamentu.

Nowelizacja z 2009 roku (art. 236) — zmiana techniczna dotycząca przepisów przejściowych, związana z dostosowaniem terminów do kalendarza legislacyjnego.

Debata o nowej konstytucji

Od lat toczy się debata o tym, czy Polska potrzebuje nowej konstytucji, czy wystarczą punktowe nowelizacje obecnej. Argumenty za nową konstytucją: zmiany geopolityczne (członkostwo w UE i NATO, których obecna konstytucja wprost nie uwzględnia w preambule), potrzeba przebudowy systemu sądownictwa, wzmocnienia lub osłabienia pozycji prezydenta, doprecyzowania relacji między władzami. Argumenty za zachowaniem obecnej: stabilność prawna, ryzyko otwarcia puszki Pandory (zmiana jednego przepisu pociąga za sobą konieczność zmiany wielu innych), trudność osiągnięcia konsensusu politycznego w tak fundamentalnej sprawie.

Proponowane kierunki zmian

Wśród najczęściej dyskutowanych propozycji znajdują się: wpisanie członkostwa Polski w Unii Europejskiej i NATO do konstytucji, zmiana modelu władzy wykonawczej (system prezydencki vs kanclerski vs obecny mieszany), reforma Trybunału Konstytucyjnego i Krajowej Rady Sądownictwa, wzmocnienie praw socjalnych (prawo do mieszkania, prawo do ochrony zdrowia jako prawa bezpośrednio stosowalne), zmiana procedury budżetowej, regulacja stanów nadzwyczajnych w kontekście nowych zagrożeń (pandemia, cyberatak, kryzys klimatyczny). Każda z tych propozycji budzi kontrowersje i wymaga szerokiej debaty społecznej.