Konstytucja Księstwa Warszawskiego 1807

Konstytucja Księstwa Warszawskiego 1807

Konstytucja Księstwa Warszawskiego została nadana (oktrojowana) przez Napoleona Bonaparte 22 lipca 1807 roku w Dreźnie. Nie była wynikiem pracy polskich prawników ani debaty parlamentarnej — została napisana pod dyktando cesarza Francuzów i narzucona nowo utworzonemu Księstwu Warszawskiemu, powstałemu z ziem drugiego i trzeciego rozbioru pruskiego po pokoju w Tylży.

Geneza

Po trzecim rozbiorze Polski (1795) państwo polskie przestało istnieć na mapie Europy. Nadzieje Polaków na odzyskanie niepodległości wiązały się z Napoleonem Bonaparte, u boku którego walczyły Legiony Polskie we Włoszech (od 1797). Po zwycięstwie nad Prusami w 1806 roku Napoleon utworzył z części ziem polskich Księstwo Warszawskie — namiastkę państwa polskiego, formalnie niezależną, ale faktycznie podporządkowaną Francji.

Kluczowe postanowienia

Zniesienie poddaństwa chłopów — «niewola zostaje zniesiona, wszyscy obywatele są równi przed prawem» (art. 4). To przełomowa zmiana, choć w praktyce chłopi zostali wolni osobiście, ale bez prawa do ziemi, którą uprawiali. Wprowadzenie Kodeksu Napoleona jako podstawy prawa cywilnego. Władza wykonawcza: król saski Fryderyk August jako książę warszawski, z rządem (Radą Ministrów) i prefektami w departamentach. Władza ustawodawcza: dwuizbowy Sejm (Senat i Izba Poselska). Dwustopniowy samorząd terytorialny. Równość wyznań, z dominacją katolicyzmu. Administracja wzorowana na modelu francuskim (departamenty, powiaty).

Znaczenie i upadek

Konstytucja Księstwa Warszawskiego, mimo że narzucona z zewnątrz, wprowadziła na ziemiach polskich nowoczesne rozwiązania prawne i administracyjne. Zniesienie poddaństwa chłopów i wprowadzenie Kodeksu Napoleona były reformami trwałymi, które wpłynęły na rozwój polskiego prawa i społeczeństwa. Księstwo Warszawskie upadło wraz z klęską Napoleona w 1812 roku — po nieudanej wyprawie na Moskwę wojska rosyjskie zajęły Księstwo, a Kongres Wiedeński (1815) zadecydował o jego losie.