Konstytucja PRL 1952

Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 22 lipca 1952 roku była wzorowana na stalinowskiej konstytucji ZSRR z 1936 roku. Została uchwalona przez komunistyczny Sejm Ustawodawczy i obowiązywała — z licznymi nowelizacjami — do 1997 roku (choć po 1989 roku w radykalnie zmienionej formie).

Geneza

Po II wojnie światowej Polska znalazła się w strefie wpływów Związku Radzieckiego. Komuniści przejęli władzę drogą terroru, sfałszowanego referendum ludowego (1946) i sfałszowanych wyborów (1947). Konstytucja z 1952 roku miała usankcjonować nowy ustrój — «demokrację ludową» pod przewodnictwem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR). Projekt konstytucji osobiście redagował Józef Stalin.

Kluczowe postanowienia

Polska Rzeczpospolita Ludowa jako «państwo demokracji ludowej». Kierownicza rola PZPR (formalnie wpisana dopiero nowelizacją z 1976 roku, ale faktycznie obowiązująca od początku). Zniesienie urzędu prezydenta — zastąpiony kolegialną Radą Państwa. Sejm jako «najwyższy organ władzy państwowej» — w praktyce maszynka do głosowania, zwoływana na kilkudniowe sesje kilka razy w roku. Własność społeczna (państwowa i spółdzielcza) jako podstawa ustroju gospodarczego. Planowa gospodarka. Formalnie szeroki katalog praw obywatelskich: wolność słowa, prasy, zgromadzeń, wyznania, nietykalność osobista — w praktyce żadne z tych praw nie było respektowane.

Fasadowy charakter

Konstytucja PRL to klasyczny przykład konstytucji fasadowej — dokumentu, który istniał na papierze, ale nie miał realnego wpływu na sprawowanie władzy. Rzeczywista władza należała do kierownictwa PZPR, a Sejm, Rada Państwa i rząd wykonywały polecenia partii. Prawa obywatelskie zapisane w konstytucji były systematycznie łamane — cenzura, inwigilacja, prześladowania opozycji, zakaz wolnych wyborów, brak niezawisłości sądów.

Nowelizacje i schyłek

Najważniejsza nowelizacja nastąpiła w 1976 roku — wpisano kierowniczą rolę PZPR i «nierozerwalną przyjaźń z ZSRR», co wywołało protesty społeczne i powstanie opozycji (KOR). Po Okrągłym Stole w 1989 roku konstytucję gruntownie znowelizowano — przywrócono urząd prezydenta, Senat, pluralizm polityczny i niezawisłość sądów. Ale formalnie obowiązywała (w zmienionej formie) do wejścia w życie nowej Konstytucji RP w 1997 roku.